Scenario 3: Sterk in de marge

Macht aan groot & West-Europa volgt

De crisis die de Westerse wereld sinds 2008 in zijn greep houdt, blijkt hardnekkig. Portugal en Griekenland verlaten de eurozone in 2015, gevolgd door Spanje in 2016. Implosie van de euro volgt wegens algeheel gebrek aan vertrouwen in de munt. Chinese, Russische en Indiase bedrijven nemen op grote schaal Nederlandse multinationals over, aangetrokken door de lage overnamebedragen, hoog opgeleide beroepsbevolking en strategische ligging van Nederland in Europa. Stonden er in 2013 nog 149 Europese bedrijven in de Fortune 500; in 2025 zijn het er niet meer dan 48, waarvan slechts drie Nederlands. Door de overname van de Hollandse ‘kroonjuwelen’ zit de schrik er onder werknemers goed in en de organisatiegraad stijgt naar enorme hoogtes. In een paar kennisintenstieve niche-markten, zoals de baggerindustrie, houdt Nederland de aansluiting met de wereldtop. Omdat de meeste hoogopgeleiden in universiteitssteden wonen, groeit het welvaartsverschil tussen de universiteitssteden en de rest van Nederland. Amsterdam weet te profiteren van haar aantrekkingskracht op toeristen en expats en van haar vooraanstaande universiteiten. Waar Europese jongeren hun rolmodellen tot voor kort uitsluitend in het Westen zochten, vinden ze die nu ook in Azië en Afrika.

Een dag in 'Sterk in de marge'

Westelijk Havengebied, Chang (32) expat & manager van de Amsterdamse vestiging van Chinees overslagbedrijf.

7.00 uur:

"De meeste drooomen zijn bedrog...", schalt door het appartement. Ik neurie mee. Het gaat over lekker slapen ofzo, ik weet niet precies, maar het klinkt zo grappig. Claartje drukt haar hoofd diep in het kussen en draait zich om. Ze had midden in de nacht nog een videoconference met Zhengdao. Daar zetelt het hoofdkantoor van haar werkgever, het vroegere Philips. Bovendien ergert het deuntje van mijn wekker haar mateloos. Zij luistert, ironisch genoeg, juist liever naar die Aziatische popsterren die de Europese hitlijsten domineren.

Nog slaapdronken loop ik naar de woonkamer en kijk het nieuws op het raam. De ondertiteling in het Mandarijn is best goed. Claartje en ik vergelijken de Nederlandse tekst en de Chinese vertaling regelmatig. Dat ik het Nederlandse nieuws zou volgen, was een eis van Claartje toen we gingen samenwonen. Volgens haar zijn Chinezen notoir slecht in ‘integreren’. Typisch Nederlands om van buitenlanders te verlangen zich aan te passen aan hún gewoontes. Het nieuws vertelt weinig bijzonders: recordaantal BMW's in China verkocht; een ultramodern baggerschip in de haven van AmRoWerpen te water gelaten, en Duitsland dreigt, als laatste Europese land, buiten de G7 te vallen. Het valt me nog altijd op hoe zeer de berichtgeving gericht is op Europa en Amerika. Ik kom uit een stad met bijna vijftien miljoen inwoners, maar de meeste Nederlanders hebben nog nooit van Tianjin gehoord.

8.00 uur:

Ik fiets naar de haven. Het hoofdkantoor van Huchei Port Holdings probeerde het als een promotie te verkopen toen ik twee jaar geleden naar Amsterdam werd uitgezonden. Er was een sterk financieel onderlegde manager zoals ik nodig om de aanhoudende verliezen te stoppen, zeiden ze. Ik was liever tweede man in Brazilië of Zuid-Afrika geworden, dan eerste man hier in Nederland. Een krimpende haven in een kleine stad. Maar eerlijk is eerlijk, het bevalt me hier goed. De Nederlanders zijn hoog opgeleid en nog altijd erg goed in logistiek. En Europeanen hebben hun mond vol over de ‘kwaliteit van leven’, en dat maken ze ook waar. Mijn eerste zomer in Amsterdam, met al die festivals en die terrasjes, was een openbaring voor mij. Ik grap wel eens tegen Claartje dat er hier meer cursussen Tai Chi en CHi Kung zijn dan thuis.

Als ik mijn fiets parkeer, tikt mijn assistent Qian me meteen op mijn rug. ‘Stond je me op te wachten?’, vraag ik. Hij antwoordt bevestigend. Onze werknemers dreigen het werk neer te leggen als er geen loonsverhoging komt. Onthutst kijk ik Qian aan. ‘Hoe durven ze?’, is het enige dat ik uit kan brengen, verbijsterd over het gebrek aan loyaliteit. Qian, die hier al meer dan tien jaar woont, legt me uit dat het nu de bedoeling is dat ik ga onderhandelen met de vertegenwoordigers van de werknemers. ‘Oh nee, niet vandaag’, denk ik. Vanmiddag komen mijn ouders aan op Shi Ho Airport en we gaan dineren in de oude binnenstad.

9.55 uur:

De bedrijfschauffeur rijdt ons naar het kantoor van De Nieuwe Vakbond aan de Zuidas. Onderweg passeren Qian en ik de parkachtige gated community van rijke 60 plussers, de Green Experience van Natuurmonumenten en minstens drie afbeeldingen van Yoko Lu, het bestbetaalde model ter wereld. Het gebouw van De Nieuwe Vakbond zit ingeklemd tussen een conceptstore van stroopwafelfabrikant "AMAZING" en een gekraakt pand waar eens een advocatenkantoor zat. We worden informeel ontvangen door ene meneer Pieterse. Nog voordat de koffie er is, heeft hij al een pakket eisen op tafel gelegd. Of we wel begrijpen hoeveel er is veranderd voor de werknemers van het overslagbedrijf sinds de Chinezen het hebben opgekocht? Hoe de secundaire arbeidsvoorwaarden zijn verschraald en de lonen zijn gekort? En dat dat zo niet langer kan? Verbijsterd over zoveel arrogantie en bedrijfseconomische waanzin, verlaten Qian en ik het pand binnen een kwartier. Wie is deze meneer Pieterse eigenlijk? Waarom praten we niet rechtstreeks met onze medewerkers? Ik bel dr. Ismail Yildiz, een Amsterdamse hoogleraar van Turkse afkomst, die zijn geld verdient met het bemiddelen in de veelvuldige conflicten tussen Nederlanders en Chinezen. Turken en Chinezen blijken veel gemeen hebben: ze redeneren beiden vanuit het collectief en niet vanuit het individu. Yildiz adviseert me om het personeel deze middag nog bijeen te roepen en rustig aan te horen wat ze te zeggen hebben. Vooral geen toespraak houden, geen toezeggingen doen, wel veel knikken, doorvragen en samenvatten wat de werknemers zeggen. Polderen heet dat. Volgens hem koelt dat de oververhitte gemoederen af.

17.30 uur:

Qian en ik drinken thee en kijken met verbazing terug op de middag. Het personeel vond het een goed gesprek, en ook Pieterse van DNV had vaak goedkeurend geknikt. Het stakingsgevaar lijkt geweken. Dr. Yildiz was zijn uurtarief waard. Vanavond maar eens aan Claartje vragen of zij kan verklaren wat hier is gebeurd...

18.30 uur:

Ik fiets naar het historisch hart van Amsterdam, waar ik mijn ouders ontmoet. Ze zijn in extase: 'Amsterdam is nog zo authentiek'. Weten zij veel dat de meeste grachten en winkels bijna volledig in Chinese of Russische handen zijn. Trots laten ze de Delfts blauwe klompen en de Vuitton-tas zien die ze hebben gekocht. In het restaurant waar we eten, probeert mijn vader de dim sum af te rekenen met z'n nieuwe Huawei. Hij begrijpt niet of hij nou in drachmen, zeuros of neuros moet betalen en de waarde van het bedrag ontgaat hem. Ik stel een afzakkertje voor in een karaoke-bar. Ik moet mijn ouders nog vertellen hoe verliefd ik ben geworden op een blonde Nederlandse.